Choć wielu osobom błonica może wydawać się chorobą minionej epoki, w rzeczywistości zagrożenie z nią związane nie zniknęło całkowicie. Współczesna medycyna pozwoliła na znaczące ograniczenie liczby zachorowań, jednak spadek wyszczepialności w niektórych regionach świata oraz wzmożony ruch międzynarodowy sprawiają, że błonica – a wraz z nią jej sprawca, czyli maczugowiec błonicy (Corynebacterium diphtheriae) – nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa.
Co to jest maczugowiec błonicy?
Maczugowiec błonicy to Gram-dodatnia bakteria, której nazwa pochodzi od charakterystycznego, maczugowatego kształtu komórek. Występuje w różnych formach (pleomorfizm), ale najczęściej przybiera właśnie kształt pałeczki z charakterystycznymi zgrubieniami. To właśnie ta bakteria jest odpowiedzialna za wywołanie błonicy.
Corynebacterium diphtheriae nie tworzy przetrwalników i jest bakterią względnie beztlenową. Niektóre szczepy wytwarzają toksyczną substancję – toksynę błoniczą, która odpowiada za groźne objawy i powikłania.
Błonica – co to za choroba?
Błonica to ostra choroba zakaźna przenoszona drogą kropelkową. Objawy: gorączka, ból gardła, osłabienie, tworzenie się błon rzekomych (szarawych nalotów blokujących drogi oddechowe). Toksyna błonicza może uszkadzać serce, nerki i układ nerwowy, prowadząc do zgonu.
Historyczne znaczenie i współczesne zagrożenie
Przed wprowadzeniem szczepień ochronnych błonica była główną przyczyną zgonów dzieci. Dziś choroba niemal zniknęła, jednak spadek wyszczepialności i globalizacja zwiększają ryzyko jej powrotu.
Warto pamiętać: błonica nadal jest groźna. Szczepienia ochronne to klucz do zapobiegania nawrotom.
Zastrzeżenie: Artykuł ma charakter informacyjny. W razie objawów należy skonsultować się z lekarzem.
Jak działa maczugowiec błonicy i jakie są objawy?
Jak dochodzi do zakażenia?
Droga kropelkowa, kontakt bezpośredni, przedmioty skażone wydzieliną. Zarażanie możliwe przed wystąpieniem objawów. Okres wylęgania: 2–5 dni.
Rola toksyny błoniczej
Toksyna błonicza niszczy komórki i uszkadza narządy: serce, nerki, nerwy. Może powodować śmierć.
Objawy błonicy
- Gardła i migdałków: ból, gorączka, błony rzekome, powiększenie węzłów.
- Krtani: szczekający kaszel, duszność, zagrożenie uduszeniem.
- Nosa: krwisto-ropny wyciek u niemowląt.
- Skóry: owrzodzenia z nalotem, źródło zakażenia.
- Inne postaci: spojówki, narządy płciowe, pępek.
Powikłania
- Zapalenie mięśnia sercowego
- Polineuropatie
- Niewydolność nerek
Rozpoznanie
Na podstawie objawów i badania mikrobiologicznego (wymaz z gardła, nosa, skóry; test Eleka, PCR).
Leczenie, profilaktyka i epidemiologia
Leczenie
- Izolacja
- Antytoksyna błonicza
- Antybiotykoterapia: penicylina lub erytromycyna
- Opieka wspomagająca (tlen, żywienie, tracheotomia)
Szczepienia ochronne
Szczepionka zawiera toksoid błoniczy. Stosowane preparaty: DTP, DTaP, dTap, Td.
Kalendarz szczepień:
- Podstawowe: 2., 4., 6., 16.–18. miesiąc życia
- Przypominające: 6. i 14. rok życia, potem co 10 lat
Gdzie występuje błonica?
Występuje nadal w Azji, Afryce, Ameryce Południowej. Pojedyncze przypadki w Europie (głównie u osób niezaszczepionych).
Podsumowanie
Błonica to poważna, potencjalnie śmiertelna choroba, której można skutecznie zapobiegać dzięki szczepieniom.
Nie odkładaj szczepień – to najlepsza ochrona. Skonsultuj się z lekarzem i sprawdź swój status szczepienia. Na e-medycy.pl możesz uzyskać pomoc online.