Zima zbliża się wielkimi krokami, a wraz z nią sezon infekcyjny. Myślimy o grypie, przeziębieniu, ale często zapominamy o cichym i znacznie groźniejszym wrogu – pneumokokach (Streptococcus pneumoniae). Te bakterie, czekające na spadek naszej odporności, to nie tylko główna przyczyna zapalenia płuc u dorosłych. To także sprawcy sepsy, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i innych, często śmiertelnych, zakażeń określanych mianem inwazyjnej choroby pneumokokowej (IChP). Ten artykuł to kompleksowa analiza i pigułka wiedzy na 2025 rok: kto, kiedy i czym powinien się zaszczepić, by zyskać spokój i ochronę.
Czym są pneumokoki i dlaczego są groźne dla dorosłych?
Pneumokoki to bakterie, które kolonizują jamę nosowo-gardłową u wielu zdrowych osób, nie wywołując objawów. Problem pojawia się, gdy naturalne bariery obronne organizmu słabną – z powodu wieku, choroby przewlekłej czy osłabienia odporności. Wówczas bakterie te mogą przedostać się do płuc, krwiobiegu czy płynu mózgowo-rdzeniowego, wywołując ciężkie choroby.
W dobie narastającej antybiotykooporności, gdzie leczenie staje się coraz trudniejsze, paradygmat profilaktyki – czyli zapobiegania zakażeniom poprzez szczepienia – nabiera kluczowego znaczenia.
Kto powinien zaszczepić się na pneumokoki w 2025 roku?
Ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia pneumokokowego nie jest rozłożone równomiernie w populacji. Istnieją konkretne grupy osób, dla których szczepienie jest nie tyle zaleceniem, co zdrowotną koniecznością.
Szczepienie dla osób po 50. i 65. roku życia
Wiek to najważniejszy, niezależny czynnik ryzyka. Naturalny proces starzenia się układu odpornościowego (immunosenescencja) sprawia, że osoby po 50. roku życia są bardziej podatne na infekcje. Próg 65 lat to już czerwona flaga – ryzyko hospitalizacji i zgonu z powodu pneumokokowego zapalenia płuc rośnie lawinowo. Dlatego szczepienie jest rekomendowane wszystkim w tej grupie wiekowej.
Choroby przewlekłe a ryzyko zakażenia
Pneumokoki szczególnie upodobały sobie osoby, których organizm jest już obciążony inną walką. Do grup najwyższego ryzyka należą pacjenci z:
- Chorobami płuc: astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP).
- Chorobami serca: przewlekła niewydolność serca, choroba wieńcowa.
- Cukrzycą: zaburzenia metaboliczne osłabiają funkcje komórek odpornościowych.
- Przewlekłymi chorobami wątroby i nerek.
- Stanami obniżonej odporności: pacjenci onkologiczni (w trakcie chemioterapii), zakażeni HIV, po przeszczepach narządów, a także osoby z anatomicznym lub funkcjonalnym brakiem śledziony.
- Nałogami: palenie papierosów i nadużywanie alkoholu to czynniki bezpośrednio osłabiające
mechanizmy obronne dróg oddechowych.
Dostępne szczepionki: PCV20 vs PPSV23 – którą wybrać?
Arsenał dostępnych szczepionek przeszedł w ostatnich latach prawdziwą ewolucję. Zrozumienie różnic między preparatami jest kluczowe do podjęcia świadomej decyzji.
Szczepionki skoniugowane (PCV): PCV13, PCV20
To nowocześniejsza technologia. Fragmenty otoczki bakteryjnej są w nich połączone (skoniugowane) z białkiem nośnikowym. Taka budowa znacznie silniej stymuluje układ odpornościowy, wywołując nie tylko produkcję przeciwciał, ale także – co kluczowe – pamięć immunologiczną. Oznacza to lepszą i dłuższą ochronę. PCV20 (np. Apexxnar) to obecnie najszersza dostępna szczepionka skoniugowana, chroniąca przed 20 serotypami pneumokoków.
Szczepionka polisacharydowa (PPSV23): Pneumovax 23
Starszy typ szczepionki, dostępny od ponad 30 lat. Zawiera oczyszczone polisacharydy otoczkowe 23 serotypów. Jej głównym ograniczeniem jest słabsze pobudzanie pamięci odpornościowej, przez co ochrona może z czasem zanikać, a skuteczność u osób z niedoborami odporności bywa niższa.
Eksperci Polskiego Towarzystwa Wakcynologii i GIS są zgodni: szczepionki skoniugowane (PCV) powinny być preferowanym wyborem dla dorosłych, zwłaszcza dla osób nieszczepionych wcześniej, ze względu na jakość i trwałość odpowiedzi immunologicznej.
Jaki schemat szczepienia jest dla mnie? Proste scenariusze
Decyzja o wyborze schematu zależy od Twojej historii szczepień.
Scenariusz 1: Start od zera (nigdy nie szczepiony/a przeciw pneumokokom).
Rekomendacja: Jedna dawka szczepionki skoniugowanej PCV20. To najprostsza i najbardziej kompletna opcja, która w większości przypadków zamyka temat szczepienia.
Scenariusz 2: Było już szczepienie PCV13.
Rekomendacja: Aby rozszerzyć ochronę, po upływie co najmniej roku od dawki PCV13 można przyjąć jedną dawkę PCV20 lub ewentualnie PPSV23.
Scenariusz 3: Szczepienie “na raty” (PCV13 + PPSV23 w przeszłości).
Rekomendacja: Kolejną dawkę przypominającą, najlepiej w postaci PCV20, można rozważyć po upływie co najmniej 5 lat od ostatniego szczepienia.
Pamiętaj: Powyższe scenariusze to ogólne wytyczne. Ostateczną, indywidualną decyzję o schemacie szczepienia zawsze podejmuj po konsultacji z lekarzem.
Ile kosztuje szczepionka na pneumokoki i kiedy jest darmowa?
Kwestia finansowa jest istotna, a państwo coraz mocniej dostrzega problem pneumokoków u dorosłych. Widać to w historii refundacji – od częściowej w 2022 roku po pełną od września 2023 roku dla kluczowych grup.
Szczepienie bezpłatne (100% refundacji):
Przysługuje osobom po 65. roku życia z grup ryzyka (z chorobami serca, płuc, wątroby, cukrzycą, niedoborami odporności etc.). Obejmuje ono szczepionkę skoniugowaną.
Szczepienie pełnopłatne:
Dla pozostałych osób szczepionka jest dostępna za pełną odpłatnością. Jej koszt należy jednak traktować jako inwestycję w zdrowie, która chroni przed wielokrotnie droższym leczeniem szpitalnym, powikłaniami
i utratą produktywności.
Przyszłość jest dziś: Co wiemy o nowej szczepionce PCV21 (Capvaxive)?
Medycyna nie stoi w miejscu. Na horyzoncie pojawia się już kolejna generacja ochrony. W Polsce zarejestrowana została szczepionka PCV21 (Capvaxive), która chroni przed 8 unikalnymi serotypami, nieobecnymi w innych preparatach. Jest to odpowiedź na zjawisko tzw. zastępowalności serotypów – gdy jedne, zwalczane przez szczepienia, są zastępowane przez inne, dotąd rzadsze.
Obecnie w Ministerstwie Zdrowia procedowany jest wniosek o objęcie jej refundacją dla osób 65+. To pokazuje wyraźny trend: dążenie do zapewnienia jak najszerszego “parasola ochronnego”.
FAQ: Najczęściej zadawane pytania o szczepienie na pneumokoki u dorosłych
Czy szczepionka na pneumokoki chroni przed każdym zapaleniem płuc?
Nie. Chroni wyłącznie przed zapaleniami płuc i innymi chorobami wywołanymi przez te serotypy Streptococcus pneumoniae, które są zawarte w szczepionce. To jednak najczęstsza przyczyna bakteryjnego zapalenia płuc u dorosłych.
Jakie są najczęstsze skutki uboczne?
Podobne jak w przypadku innych szczepionek: ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia, rzadziej stan podgorączkowy, bóle mięśni czy głowy. Są to objawy krótkotrwałe i świadczą o prawidłowej reakcji układu odpornościowego.
Czy można szczepić się jednocześnie na grypę i pneumokoki?
Tak, jest to bezpieczna i zalecana praktyka. Szczepionki można podać podczas jednej wizyty, w różne kończyny.
Podsumowanie: Nie czekaj na pierwszy kaszel
Zima to “prime time” dla pneumokoków. Szczepienie ochronne jest najskuteczniejszym, najbezpieczniejszym i najbardziej racjonalnym sposobem na uniknięcie ciężkiego zapalenia płuc, sepsy i dramatycznych powikłań neurologicznych. To akt odpowiedzialności za zdrowie własne i pośrednio za wydolność systemu opieki zdrowotnej.
Nie czekaj na pierwsze objawy infekcji. Porozmawiaj o szczepieniu ze swoim lekarzem już dziś. Jeśli masz wątpliwości, potrzebujesz recepty na szczepionkę lub chcesz omówić swój indywidualny schemat profilaktyki, skorzystaj z wygody, jaką dają nowoczesne rozwiązania.
Umów konsultację lekarską online
Bez wychodzenia z domu możesz uzyskać profesjonalną poradę, e-receptę na szczepionkę, a w razie potrzeby także e-zwolnienie. Zadbaj o swoją odporność, zanim zrobi się naprawdę zimno.