HPV po 27. roku życia: kiedy warto rozważyć szczepienie w modelu „shared decision-making” (SCDM) i jak wygląda schemat.

Szczepienie przeciw HPV zwykle kojarzy się z profilaktyką u nastolatków, ale temat coraz częściej wraca także u dorosłych. Po 27. roku życia nie ma jednej odpowiedzi „dla każdego” – kluczowe jest podejście SCDM (shared decision-making), czyli świadoma decyzja podjęta wspólnie z lekarzem, po ocenie Twojej sytuacji.

---

Najważniejsze w 30 sekund

• HPV to bardzo częsty wirus przenoszony głównie drogą kontaktów seksualnych.
• Może prowadzić do różnych nowotworów (m.in. szyjki macicy, odbytu, prącia oraz części nowotworów gardła/jamy ustnej).
• Szczepionka nie leczy istniejącej infekcji – chroni przed nowymi zakażeniami typami HPV, z którymi organizm jeszcze nie miał kontaktu.
• Po 27. roku życia decyzja jest zwykle indywidualna (SCDM), zależna m.in. od ryzyka nowych kontaktów i historii zdrowotnej.
• Standardowo dorośli przyjmują 3 dawki: 0-2-6 miesięcy, a koszt jest zwykle pełnopłatny.

Jeśli chcesz szybko sprawdzić podstawy (co to jest HPV i jakie choroby może powodować), pomocny jest materiał WHO:
Human papillomavirus (HPV) and cervical cancer – WHO.

Czym jest HPV i dlaczego dotyczy także dorosłych?

HPV (wirus brodawczaka ludzkiego) to jedna z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą płciową. Istnieje wiele typów HPV – część z nich powoduje brodawki (kłykciny), a część to tzw. typy wysokoonkogenne (zwiększające ryzyko nowotworów).

Jakie choroby wiążą się z HPV?

Najczęściej mówi się o raku szyjki macicy, ale HPV może też odgrywać rolę w innych chorobach, m.in.:

• nowotworach odbytu
• nowotworach prącia
• części nowotworów głowy i szyi (np. okolicy gardła/jamy ustnej)

To ważne: ryzyko nie dotyczy wyłącznie kobiet.

Dlaczego szczepienie po 27. roku życia nadal może mieć sens?

Po 27. roku życia wiele osób jest już po rozpoczęciu życia seksualnego, więc pojawia się wątpliwość: „czy nie jest za późno?”. Najczęściej – nie. Kluczowe są dwa fakty:

1) Każdy nowy partner to potencjalnie nowy typ HPV

Nawet jeśli ktoś miał w przeszłości kontakt z HPV, to zwykle nie ze wszystkimi typami, przed którymi może chronić szczepionka.

2) Szczepionka działa jako profilaktyka, nie jako leczenie

Szczepionka:

• nie usuwa istniejącego HPV
• nie leczy zmian, które już powstały

Ale może chronić przed kolejnymi zakażeniami typami, których jeszcze nie było.

Gardasil 9 i „9 typów” – co to realnie znaczy?

W praktyce najczęściej mówi się o szczepionce 9-walentnej (np. Gardasil 9), która ma poszerzoną ochronę przed wieloma typami HPV. To zwiększa szansę, że nawet u osoby dorosłej szczepienie obejmie typy, z którymi dotąd nie miała kontaktu.

Jeśli chcesz zobaczyć przegląd publikacji naukowych dotyczących szczepionek HPV (w tym Gardasil 9), możesz zacząć od bazy PubMed:
wyszukiwanie „Gardasil 9 HPV vaccine” w PubMed.

SCDM – shared decision-making, czyli decyzja „szyta na miarę”

Po 27. roku życia szczepienie zwykle nie jest „automatem” dla wszystkich, tylko decyzją podejmowaną wspólnie z lekarzem. SCDM polega na tym, że:

• lekarz ocenia Twoje ryzyko i możliwe korzyści
• Ty podejmujesz świadomą decyzję, znając plusy, ograniczenia i koszty

Co lekarz bierze pod uwagę?

Historia zdrowia

• przebyte choroby i leczenie
• wyniki badań (np. cytologia, badania ginekologiczne)
• ogólny stan zdrowia

Sytuacja życiowa i ryzyko nowych zakażeń

• czy planujesz nowych partnerów / zmiany w życiu seksualnym
• czy jesteś w związku monogamicznym i stabilnym (i czy obie strony są w podobnej sytuacji)
• Twoje indywidualne czynniki ryzyka

Czynniki ryzyka utrzymywania się infekcji

• np. palenie papierosów, które wiąże się z większym ryzykiem przetrwałej infekcji HPV

Pytania, które warto zadać lekarzowi przed szczepieniem

• Jakie realne korzyści mogę mieć w mojej sytuacji (wiek, styl życia)?
• Czy jestem w grupie podwyższonego ryzyka?
• Jakie są najczęstsze działania niepożądane?
• Czy szczepienie zmienia coś w moich badaniach kontrolnych?
• Czy szczepienie zastępuje cytologię lub inne badania przesiewowe?

  Odpowiedź: nie – badania profilaktyczne nadal są ważne.

Schemat szczepienia u dorosłych: jak to wygląda w praktyce?

Najczęściej stosowany schemat dla dorosłych to:

• 3 dawki w 6 miesięcy: 0-2-6
  • 1. dawka: start
  • 2. dawka: po 2 miesiącach
  • 3. dawka: po 6 miesiącach od pierwszej

Czy to boli?

Zwykle odczucia są podobne do innych standardowych szczepień (np. przeciw grypie) – krótkie ukłucie i ewentualny dyskomfort w miejscu wkłucia.

Koszty szczepienia po 27. roku życia

Dla dorosłych szczepienie jest zwykle pełnopłatne. Orientacyjnie:

• 600-800 zł za dawkę
• łącznie za 3 dawki: ok. 1800-2400 zł

Dlaczego wielu dorosłych nie było szczepionych „w szkole”?

W Polsce powszechny program szczepień HPV dla dzieci i nastolatków (dziewcząt i chłopców) ruszył dopiero w 2023 roku i obejmuje wiek 9-14 lat. Wcześniej szczepienie było zalecane, ale często odpłatne – stąd wiele osób dorosłych nie miało szansy skorzystać z programu w odpowiednim wieku.

Informacje o programach i komunikatach zdrowia publicznego w Polsce znajdziesz także na:
gov.pl – Ministerstwo Zdrowia.

Mity i fakty o szczepieniu dorosłych

Mit: „Jestem aktywny/a seksualnie, więc szczepienie nie ma sensu”

Fakt: To, że miało się kontakty seksualne, nie znaczy, że miało się kontakt ze wszystkimi typami HPV. Szczepienie może nadal chronić przed tymi, których jeszcze nie było.

Fakt: „Skuteczność u dorosłych jest niższa niż u nastolatków”

To prawda statystycznie, bo część dorosłych miała już kontakt z niektórymi typami HPV. Ale w zakresie typów, z którymi dana osoba nie miała kontaktu, odpowiedź organizmu może być bardzo dobra.

Mit: „Po szczepieniu nie muszę robić cytologii”

Fakt: Szczepienie nie zastępuje badań przesiewowych. Profilaktyka działa najlepiej „warstwowo”: szczepienie + regularne kontrole.

Co dalej? Nowe szczepionki i trend podnoszenia wieku szczepień

Trwają prace nad szczepionkami o szerszym zakresie (np. obejmującymi więcej typów HPV). W wielu krajach dopuszcza się szczepienie osób dorosłych nawet do 45. roku życia, właśnie w modelu konsultacji i decyzji indywidualnej (SCDM).

Podsumowanie: kiedy warto rozważyć szczepienie po 27. roku życia?

Szczepienie po 27. roku życia najczęściej ma sens wtedy, gdy:

• istnieje realne ryzyko nowych zakażeń (np. nowe relacje, zmiana partnera, przyszłe kontakty)
• chcesz świadomie zainwestować w profilaktykę i zmniejszenie ryzyka chorób związanych z HPV
• po rozmowie z lekarzem bilans korzyści i kosztów jest dla Ciebie korzystny

Jeśli chcesz omówić swoją sytuację w modelu SCDM, możesz zacząć od konsultacji lekarskiej (także online), żeby dobrać najlepszą decyzję do Twoich realiów.

Podsumowanie